Αλτσχάιμερ: νέα μελέτη δείχνει ότι η νόσος μπορεί να αντιστραφεί, όχι μόνο να προληφθεί

Για δεκαετίες, η νόσος Αλτσχάιμερ ήταν μια ασθένεια-καταδίκη. Από τη στιγμή που εμφανίζονταν τα συμπτώματα, οι γιατροί μπορούσαν μόνο να καθυστερήσουν την εξέλιξή της. Ωστόσο μια νέα μελέτη, που δημοσιεύεται στο περιοδικό Cell Reports Medicine, αμφισβητεί ανοιχτά αυτή τη λογική, υποστηρίζοντας ότι, τουλάχιστον σε πειραματικά μοντέλα, η αποκατάσταση βασικών μηχανισμών ενέργειας μπορεί να οδηγήσει σε ουσιαστική βελτίωση.

Η ενεργειακή κατάρρευση του εγκεφάλου οδηγεί στο Αλτσχάιμερ 

Όπως διαβάζουμε στο The Brighter Side of News, στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται το NAD+, ένα μόριο-κλειδί για την παραγωγή ενέργειας και την επιδιόρθωση βλαβών στα κύτταρα. Με την ηλικία τα επίπεδά του μειώνονται, αλλά στον εγκέφαλο με Αλτσχάιμερ η πτώση είναι πολύ πιο έντονη. Όταν το NAD+ απορρυθμίζεται, τα νευρικά κύτταρα δεν αντέχουν το στρες και αδυνατούν να συντηρήσουν τις βασικές τους λειτουργίες. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυτή η ενεργειακή κατάρρευση δεν είναι απλώς συνέπεια της νόσου, αλλά κινητήριος μηχανισμός της.

Η ομάδα χρησιμοποίησε ένα πειραματικό μόριο που βοηθά τα κύτταρα να διατηρούν φυσιολογικά επίπεδα NAD+ χωρίς υπερβολές. Αυτό έχει σημασία, γιατί ο στόχος δεν είναι η τεχνητή «υπερφόρτωση» ενέργειας, αλλά η αποκατάσταση  της ισορροπίας. Σε αντίθεση με ανεξέλεγκτα συμπληρώματα, η συγκεκριμένη προσέγγιση στηρίζει τους φυσικούς μηχανισμούς άμυνας του εγκεφάλου. Το αποτέλεσμα ήταν ότι τα κύτταρα άρχισαν ξανά να καλύπτουν τις ενεργειακές τους ανάγκες και να επισκευάζουν τις βλάβες.

Τι έδειξαν τα πειράματα σε προχωρημένα στάδια της νόσου

Για να ελεγχθεί αν η μέθοδος λειτουργεί σε προχωρημένα στάδια, πραγματοποιήθηκαν δοκιμές σε διαφορετικά ζωικά μοντέλα που μιμούνται βασικά χαρακτηριστικά του Αλτσχάιμερ, όπως αμυλοειδείς πλάκες και παθολογική tau. Τα ζώα εμφάνιζαν γνωστική εξασθένηση, φλεγμονή και διαταραχές στη συμπεριφορά, παρόμοιες με αυτές των ανθρώπων. Όταν η θεραπεία δόθηκε  σε αρχικά στάδια, εμπόδισε την εμφάνιση των συμπτωμάτων. Το εντυπωσιακό όμως ήταν ότι, ακόμη και αργότερα, παρατηρήθηκε ουσιαστική ανάκαμψη.

Η βελτίωση δεν περιορίστηκε σε εργαστηριακούς δείκτες. Ζώα με σοβαρά προβλήματα μνήμης άρχισαν να αποδίδουν ξανά φυσιολογικά σε τεστ μάθησης και αναγνώρισης αντικειμένων. Συμπεριφορές που θύμιζαν άγχος ή κατάθλιψη εξομαλύνθηκαν, που σημαίνει ότι η αλλαγή δεν ήταν επιφανειακή. Οι ερευνητές μιλούν για επαναφορά λειτουργιών που θεωρούνταν χαμένες, κάτι που ενισχύει την ιδέα ότι ο εγκέφαλος διατηρεί απρόσμενες δυνατότητες αυτοεπιδιόρθωσης.

Σε κυτταρικό επίπεδο, παρατηρήθηκαν αλλαγές που δείχνουν πραγματική αποκατάσταση. Οι αμυλοειδείς πλάκες μειώθηκαν, όχι επειδή σταμάτησε η παραγωγή τους, αλλά επειδή ο εγκέφαλος φαίνεται να ανέκτησε την ικανότητα να τις απομακρύνει. Παράλληλα, μειώθηκαν παθολογικές τροποποιήσεις της tau και αποκαταστάθηκε η λειτουργία συνάψεων, κρίσιμων για τη μνήμη. Ακόμη και ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός, που συχνά καταρρέει στο Αλτσχάιμερ, έδειξε σημάδια ουσιαστικής επιδιόρθωσης.

Γιατί τα ευρήματα αλλάζουν τον τρόπο που βλέπουμε το Αλτσχάιμερ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η σύγκριση ανθρώπινων εγκεφάλων με Αλτσχάιμερ και ατόμων που είχαν πλάκες αλλά διατήρησαν καθαρή σκέψη. Σε αυτούς τους «ανθεκτικούς» εγκεφάλους, η ισορροπία του NAD+ ήταν καλύτερη. Το εύρημα ενισχύει την ιδέα ότι η ενεργειακή υγεία του εγκεφάλου είναι καθοριστική. Πολλά από τα πρωτεϊνικά μοτίβα που εντοπίστηκαν στα ζώα επαναλαμβάνονταν και στους ανθρώπινους ιστούς.

Τα ευρήματα αλλάζουν τον τρόπο που βλέπουμε τη νόσο. Αντί για μια αναπόφευκτη πορεία προς την απώλεια, ανοίγει η συζήτηση για θεραπείες που ενεργοποιούν τους μηχανισμούς ανάκαμψης του εγκεφάλου. Οι ερευνητές τονίζουν ότι απαιτούνται προσεκτικές κλινικές δοκιμές πριν εξαχθούν συμπεράσματα για ανθρώπους.